دیالیز صفاقی

دیالیز صفاقی (Peritoneal Dialysis) یکی از روش‌های رایج جایگزین کلیوی است که امکان انجام درمان در منزل را برای بیمار فراهم می‌آورد. در مقایسه با همودیالیز، این روش آزادی بیشتری را برای بیمار ایجاد می‌کند و امکان کنترل بهتر مایعات و الکترولیت‌ها را فراهم می‌سازد.

اگر به دنبال یافتن پاسخ این سؤال هستید که «دیالیز‌ صفاقی چیست؟»، در این مقاله به تشریح کامل آن می‌پردازیم، از دلایل انتخاب آن تا چگونگی انجام فرآیند و مزایا و معایب آن. در پایان، شما قضاوت مناسبی درباره این روش خواهید داشت و می‌توانید تصمیم آگاهانه‌تری بگیرید.برای ثبت نام در دوره های پرستاری مجتمع سلامت تهران می‌توانید به صفحه آن مراجعه کنید و یا با مشاورین مجموعه ما تماس بگیرید.

دیالیز چیست؟

این روش درمانی به عنوان یک روش مؤثر و پرکاربرد در درمان بیماری‌های کلیوی به شمار می‌رود. مراجعه به بیمارستان برای دیالیز، برای بسیاری از بیماران ناامید کننده است. اما در کلیه‌هایی که عملکرد نرمال خود را از دست داده‌اند، مصرف مداوم داروی‌هایی که کلیه را تحریک می‌کنند، مستقیما بر سلامت کلیه تأثیر می‌گذارد. این دودرمانی همچنین می‌تواند برای کشف مشکلاتی که ممکن است باعث کاهش عملکرد کلیه شوند، مفید باشد.

دیالیز صفاقی چیست و چگونه است؟

یکی از انواع دیالیز، دیالیز صفاقی است. در این روش از دستگاه خاصی استفاده می‌شود که حجم خون بیمار را به مرور زمان تصفیه می‌کند. دیالیز صفاقی یکی از روش‌هایی است كه بیشتر در جهان طرفدار دارند و به عنوان یک روش انتخابی برای بیماران کلیوی استفاده می‌شود.

در این روش، خون از یک سردرگم به خارج می‌شود و به داخل دستگاه دیالیز منتقل شده و فیلتر می‌شود. در اینجا، بیشترین آلودگی و فضولات اضافی از بدن خارج می‌شود. پس از تصفیه خون، خون به بدن برمی‌گردد. با این حال، از آنجا که بیمار به مدت طولانی باید برای دیالیز در بیمارستان بماند، این چرخه برای مدت طولانی ادامه خواهد داشت. یکی از مزایای دیالیز صفاقی، کاهش خطر عفونت است. بیمارانی که نیاز به دیالیز دارند، معمولا در معرض خطر عفونت هستند.

دیالیز صفاقی بهتر است یا خونی؟

در همودیالیز لزومی ندارد مایع دیالیز استریل باشد زیرا غشا نیمه تراوای صافی اجازه عبور باکتری نمی‌دهد در حالی که در دیالیز صفاقی به علت اینکه مایع دیالیز مستقیم با پرده صفاق در تماس است، حتما باید استریل باشد. انجام همودیالیز به مدت زمان کمتری نسبت به دیالیز صفاقی احتیاج دارد.

همودیالیز به وسایل الکتریکی پیچیده و پرسنل آموزش دیده نیاز دارد در حالی که روش دیالیز صفاقی ساده است و در تمامی بخش‌های بیمارستان قابل انجام است؛ به همین علت بیمار می‌تواند در هر زمان و مکانی و به تنهایی پس از آموزش خود دیالیز انجام دهد پس در دیالیز صفاقی فرد بیشتر به زندگی خود کنترل دارد.

دیالیز صفاقی مداوم

دیالیز صفاقی متناوب یا مداوم یک روش دیالیز است که در آن، خون از بیمار از طریق دستگاه دیالیزی به یک فیلتر ارسال شده و پس از جداسازی مواد زائد از خون، خون به بیمار بازگردانده می‌شود. این روش به طور متناوب صفاق‌های مختلفی را برای دیالیز استفاده می‌کند. هر سانتی‌متر مربع از صفاق یک جایگزینی کوچکتر از کبد است و به مرور زمان، هر صفاق تحریک مجدد خواهد شد و باعث جدید کردن خون خواهد شد. این روش برای برخی بیماران مناسب است که نیاز به دیالیز مستمر ندارند یا کاهش هزینه‌های درمانی دارند.

نحوه و مراحل انجام دیالیز صفاقی

این فرایند بسته به نوع و تعداد چرخه‌ای که بیمار انتخاب می‌کند، تطبیق‌پذیر است

تفاوت با همودیالیز

• همودیالیز نیاز به ماشین پیچیده، اپراتور و بازدید دوره‌ای از مراکز دارد.
• دیالیز صفاقی راحت‌تر است، تجهیزات ساده‌تر و امکان انجام در خانه را فراهم می‌کند، اما مسئولیت بهداشتی بیشتری بر دوش بیمار است

موارد استفاده دیالیز صفاقی

1. افرادی که تمایل و انگیزه کافی به مشارکت در امر مراقبت از خود و انجام دیالیز در منزل را دارند.
2. در مبتلایان نارسایی کلیوی که قادر به تحمل همودیالیز نیستند و بیمارانی که نسبت به تغییرات سریع مایعات و الکترولیت‌ها و مواد زائد متابولیک حساس هستند.
3. افرادی که دسترسی عروقی در آنها میسر نیست مانند افراد دیابتیک و مبتلایان اختلالات عروقی
4. افرادی مبتلا به اختلالات انعقادی که استفاده از هپارین برای آن‌ها میسر نیست.
5. در اطفال و نوزادان

موارد ممنوعیت استفاده از دیالیز صفاقی

1. بیمارانی که به تازگی جراحی شکم انجام داده‌اند.
2. عفونت داخل شکمی
3. افرادی که از داروهای سرکوبگر دستگاه ایمنی استفاده می‌کنند.
4. وجود بدخیمی، بیماری و دیورتیکول در داخل شکم
5. افراد خیلی چاقی
6. ماه‌های آخر حاملگی
7. وجود استومی در شکم

مزایای استفاده از دیالیز صفاقی

دیالیز صفاقی مشکل دیالیز خونی طولانی مدت (نارسایی در دستیابی به عروق و آسیب به عروق، هیپرتانسیون، آنمی شدید، سردرد، خستگی و بسیاری از مشکلات بعد از همودیالیز) را ندارد.

• انعطاف‌پذیری بالای درمان: انجام در منزل و کنترل زمان توسط بیمار
• استقلال بیماران: بدون وابستگی به مراکز درمانی، خودبیمار مدیریت روش را بر عهده دارد.
• پایداری همودینامیک: انجام آرام و پیوسته باعث کاهش نوسانات فشار خون می‌شود.
• عدم نیاز به رقیق‌کننده‌های خون دائمی: جز در برخی موارد خاص.

انواع دیالیز صفاقی

• CAPD (دیالیز صفاقی پیوسته سرپایی): شامل ۴ الی ۶ بار تعویض روزانه محلول دیالیز.
• APD (دیالیز صفاقی شبانه با دستگاه): انجام تزریق و کشیدن محلول به کمک دستگاه تکرارشونده در شب.

عوارض و پیشگیری

• پریتونیت (التهاب صفاق): ریسک عمده و مرتبط با آلودگی محلول — استفاده از بسته‌بندی تمیز و روش متفاوت اتصال، عفونت را کاهش داده است .
• بروز فتق یا نشت محلول: بیشتر در افراد چاق یا دیابتیک دیده می‌شود.
• فرادغذایی گلوکز: مصرف قند زیاد ممکن است تا حدی باعث چاقی یا اختلالات متابولیک شود.
• اختلال فشار مایعات بدن: نیاز به آموزش دقیق برای مدیریت صحیح حجم دیالیزات.

مراقبت‌های لازم

• بهداشت دقیق دست‌ها پیش از تزریق و خارج‌سازی دیالیزات
• استفاده از محلول‌های استریل و بسته‌بندی معتبر
• کنترل منظم وزن، فشار خون و بررسی رنگ محلول تخلیه
• مراجعه فوری در صورت درد شدید یا مشاهده علائم تب و التهاب داخل شکم

سخن نهایی

در چند سال اخیر، دستگاه‌های دیالیز جدیدتری در بازار معرفی شده‌اند که دیالیز صفاقی (Peritoneal Dialysis) راهکاری خودمراقبتی، انعطاف‌پذیر و قابل اعتماد برای بیماران کلیوی است. اگرچه نیاز به مسئولیت‌پذیری بیماران دارد، اما کیفیت زندگی را ارتقا می‌دهد و کنترل بیشتری بر درمان فراهم می‌کند. انتخاب روش مناسب باید با نظر متخصص کلیه (نفرولوژیست) و بررسی دقیق شرایط جسمانی صورت گیرد.

سوالات متداول درباره دیالیز صفاقی

1. چه زمانی به دیالیز صفاقی نیاز است؟
   بیمارانی که کلیه شان صدمه دیده و نمی‌توانند به طور طبیعی خون را تصفیه کنند و نیاز به شستشوی خون دارند، به دیالیز صفاقی نیاز دارند.
2. دیالیز صفاقی چقدر طول می‌کشد؟
   عمل دیالیز صفاقی ممکن است تا چند ساعت طول بکشد و بیمار باید هر هفته چند بار به دیالیز بروید.
3. آیا دیالیز صفاقی هزینه دارد؟
   بله، دیالیز صفاقی بسیار گران است و بیماران باید هزینه‌های آن را پرداخت کنند. با این حال، بیمارانی که درمان بستری در بیمارستان هستند، ممکن است بیمه سلامت آن‌ها هزینه دیالیز صفاقی را پوشش دهد.
4. آیا دیالیز صفاقی دردناک است؟
   خیر، پس از نصب کاتتر جراحی اولیه انجام شده و پس از آن درد کمی در دوران Dwell ممکن است احساس شود.
5. آیا می‌توان محلول را خودم در خانه تزریق کنم؟
   بله، با آموزش صحیح پرستاری، بیمار می‌تواند در محیط خانگی و به‌صورت مستقل این کار را انجام دهد.
6. چه مدت می‌توان از دیالیز صفاقی استفاده کرد؟
   می‌تواند برای سال‌ها ادامه یابد؛ اما با کاهش عملکرد کلیه، ممکن است بیمار در صورت ستعداد، گزینه انتقال به پیوند کلیه را بررسی کند.