چرخه رشد مو

هر تار مو، زندگی طولانی‌ای دارد که به آن چرخه رشد مو می‌گویند. آگاهی از این چرخه یا سیکل رشد مو، مورد توجه بسیاری از افراد است. در واقع، مراحل چهارگانه‌ای وجود دارد که هر تار مو از رشد تا ریزش طی می‌کند. در این مقاله سعی بر آن شده در مورد بررسی چرخه رشد مو و علت ریزش مو  صحبت شود.

چرخه رشد مو

موها در بدن انسان، انواع مختلفی دارند. در این مقاله قصد داریم به مراحل رشد موی سر بپردازیم که معمولا در زیبایی افراد، دارای اهمیت بیش‌تری است.

به طور کلی، هر تار مو در طول زندگی خود، دارای 4 فاز رشد است. :

1) فاز آناژن – فاز رشد فعال ، که به طور معمول بسته به عوامل ژنتیکی از پیش تعیین شده هزار روز طول می‌کشد

2) فاز کاتاژن – فاز توقف رشد که در حدود 10 روز است

3) فاز تلوژن – فاز استراحت که 100 روز است

4) فاز اگزوژن- فاز ریزش مو

در ادامه به تفصیل هر کدام از این مراحل را شرح می‌دهیم.

1. فاز آناژن

آناژن، طولانی‌ترین و مهم‌ترین فاز از سیکل رشد مو است. در مرحله آناژن، فولیکول‌های مو، به سرعت سلول‌های جدید مو را می‌سازند و در نتیجه، مو رشد می‌کند و ساقه مو بلند می‌شود. هر تار مو در ماه حداکثر حدود 1.5 سانتی‌متر رشد می‌کند.

جریان خون رسانی خوب به فولیکول‌ها، تغذیه مناسب آن‌ها، مراقبت از پوست سر و غیره، باعث رشد بیش‌تر در مرحله آناژن می‌شود.

آناژن تا چه زمانی طول می کشد؟

بسته به شرایطی همچون، ژنتیک، برخی هورمون‌ها، سلامت بدن و تغذیه، آناژن برای هر مو، بین 2 تا 7 سال به طول می‌انجامد. هر چه مدت زمان آناژن برای هر تار مو بیش‌تر باشد، مو بیش‌تر رشد می‌کند و بلند می‌شود.

چند در صد از موها همزمان فاز آناژن هستند؟

به طور کلی، همزمان بین 80 تا 90 درصد از موهای سر، در مرحله آناژن قرار دارند.

2. فاز کاتاژن

فاز کاتاژن، مرحله‌ای است که طی آن، فولیکول مو ارتباط خود با منبع خون را قطع می‌کند و رشد مو، متوقف می‌شود. این مرحله، نسبت به مرحله آناژن کوتاه‌تر است اما یک مرحله مهم در سیکل رشد مو است. این در واقع، پایان آناژن و ورود به مرحله استراحت است.

برخی شرایط مانند استرس یا برخی بیماری‌ها، ممکن است باعث شود که فولیکول‌ها، زودتر از موعد به فاز کاتاژن وارد شوند. این می‌تواند باعث نازک شدن موها و بیش‌تر شدن ریزش مو در فرد شود.

فاز کاتاژن چقدر طول می کشد؟

فاز کاتاژن معمولا بین 2 تا 3 هفته طول می‌کشد.

چند درصد از موها در فاز کاتاژن قرار دارند؟

در هر زمان، در حدود 1 درصد از موهای سر هر فرد، در مرحله کاتازن قرار دارد.

3. فاز تلوژن

در این مرحله از چرخه رشد مو، موها به حالت استراحت می‌رسند. یعنی جایی که رشد متوقف می‌شود. تار مو جدا نمی‌شود، بلکه در جای خود می‌ماند اما رشد نمی‌کند.

عواملی مانند کمبود مواد غذایی، تغییرات هورمونی، استرس و مصرف برخی داروها، موجب می‌شوند که موها زودتر از موعد به فاز تلوژن وارد شوند.

فاز تلوژن چقدر طول می کشد؟

فاز تلوژن برای هر تار مو بین 2 تا 4 ماه طول می‌کشد.

چند درصد از موها در فاز تلوژن قرار دارند؟

در هر زمان، حدود 10 ال 15 درصد از موهای سر فرد، در فاز تلوژن قرار دارند.

4. فاز اگزوژن

در این مرحله از سیکل رشد مو، موها به طور طبیعی می‌ریزند. موی قدیمی از جای خود جدا شده و می‌افتد. فولیکول مو، آسیب نمی‌بیند و آماده می‌شود تا دوباره به فاز آناژن وارد شود و موی جدیدی تولید کند.

ریزش بیش از حد موها، می‌تواند دلایلی همچون استرس، بیماری‌های خاص، برخی داروها، مراقبت نادرست از مو و غیره، باشد.

ریزش مو، در چه حد طبیعی است؟

به طور کلی، اگر در طول روز حدود 50 تا 100 تار مو بریزد، ریزش طبیعی اتفاق افتاده و جای نگرانی ندارد.

عوامل موثر بر چرخه رشد مو

عوامل مختلفی می‌توانند روی چرخه رشد مو اثر کنند و باعث شوند تعداد فولیکول ها در هر فاز با مدت زمان هر فاز تغییر کند.
هنگامی که تعداد قابل توجهی از فولیکول‌های فاز آناژن وارد فاز تالوژن شوند. ریزش مو پس از گذشت دو تا سه ماه آغاز خواهد شد. بنابراین مشکل ریزش مو زمانی آغاز می‌شود که موهای ریزش یافته بیش‌تر و سریع‌تر از موهای رویش یافته جدید باشد و یا رشد موهای جدید ضعیف شود در این حالت بعد از مدتی از تعداد کل موها کاسته شده و فرد متوجه کاهش حجم موهایش می‌شود.

اپیدمیولوژی و فیزیوپاتولوژی

ریزش مو یک مشکل شایع است که در 50 درصد از مردان و زنان در طول زندگی گزارش می‌شود. این مشکل در هر نقطه‌ای از بدن می‌تواند رخ دهد ، اما بروز آن در ناحیه پوست سر باعث ایجاد نگرانی از جنبه زیبایی و روانی در فرد می‌گردد .
ریزش موی ناشی از بیماری باید از ریزش موی طبیعی وابسته به سن افتراق داده شود . ریزش مو عموما به دودسته با و بدون اسکار طبقه بندی می‌شود .
علل ریزش مو می‌تواند به طور گسترده به ریزش موی موضعی یا منتشر تقسیم شود . ریزش موی موضعی یک اختلال اساسی ثانویه است که ممکن است باعث آلوپسی اسکار یا بدون اسکار گردد . آلوپسی موضعی بدون زخم معموال ناشی از کچلی سر یا آلوپسی آره آتا
است ، اگر چه ممکن است ، کچلی تکه‌ای نیز توسط آلوپسی کششی یا تریکوتیلومانیا ایجاد شود .اسکار آلوپسی نادر است و دارای دلایل متعددی، از جمله دیسکوئید لوپوس اریتماتوز است. ریزش موی منتشر را می‌توان به روش‌های مختلفی طبقه‌بندی کرد که
شایع‌ترین آن ریزش موی تلوژن است و نازک شدن مو غالبا از الگوی ریزش موی مردانه یا زنانه ناشی می‌شود.

انواع ریزش مو

انواع ریزش مو به شرح زیر می‌باشد:

ریزش موی موضعی ( آلوپسی آره آتا) :

آلوپسی آره آتا توسط مناطق تکه‌ای ریزش موی بدون اسکار که می‌توانند به یکدیگر متصل شوند ، مشخص می‌شود . زنان و مردان به طور مساوی تحت تاثیر قرار می‌گیرند و با وجود اینکه می‌تواند در هر سنی رخ دهد، در 30 تا 48 درصد از افراد قبل از سنین 20 سالگی رخ می‌دهد.

آلوپسی توتالیس:

از دست دادن تمام موهای سر است و آلوپسی یونیورسالیس اشاره به از دست دادن تمام مو در پوست سر و بدن دارد . آلوپسی توتالیس و آلوپسی یونیورسالیس کم‌تر از آلوپسی آره آتا شایع بوده و 5/4 تا 30 درصد از تمام موارد آلوپسی را شامل می‌شوند. استعداد ژنتیکی برای آلوپسی آره آتا به همراه یک الگوی وراثت پلی ژنیک وجود دارد. در اغلب مطالعات، 20 تا 42 درصد افراد مبتلا، دارای سابقه خانوادگی این بیماری هستند. بیوپسی پوست از مناطق آلوپسی لنفوسیت‌های متعددی را نشان دهد که از تئوری بیماری خود ایمن، حمایت می‌کند آلوپسی می‌تواند با شرایط خود ایمنی مانند ویتیلیگو، دیابت، بیماری تیروئید، آرتریت روماتوئید و دیسکوئید لوپوس اریتماتوز همراه باشد. بیماران با سابقه آتوپی نیز در خطر افزایش یافته برای ابتلا به آلوپسی هستند.
بیماران مبتلا به آلوپسی آره آتا به طور معمول تکه‌های تاسی در پوست سر داشته که اغلب به سرعت و ناگهانی توسعه پیدا می‌کند. در آلوپسی منتشر شده، ریزش موی گسترده‌تری وجود دارد که اغلب مرتبط با پیر شدن مو است.

آلوپسی کششی:

یک فرم از ریزش مو نا خواسته مرتبط با عادات اجتماعی، فرهنگی و استفاده از لوازم آرایشی و بهداشتی خاص است.

بیماران ( عمدتا زنان ) با استفاده از موی مصنوعی، نوارهای سر و یا رول‌های موجدار کننده در معرض خطر هستند. پیرایش مو از جمله سفید کردند، رنگ آمیزی و موج دار کردن نیز بیماران را در معرض خطر قرار می‌دهد ریزش مو معموال در منطقه جلوی سر رخ می‌دهد. با از بین بردن عامل تنش زا و یا منبع کشش بر روی مو ، معموال مشکل بر طرف می‌شود و رشد مو به حالت عادی باز می‌گردد.

تریکوتیلومانیا:

یک اختلال وسواسی – روانی است که شامل کندن موی مکرر است. در کودکان رایج‌تر است ولی در بزرگسالان نیز گزارش شده  است.

آلوپسی سیکاتریسیل:

آلوپسی سیکاتریسیل یا زخمی به ریزش دائم مو ناشی از تخریب فولیکول‌های مو توسط بیماری‌های التهابی و یا خود ایمنی اطلاق می‌گردد.

ریزش موی کلی (ریزش موی تلوژن)

هنگامی رخ می‌دهد که تعداد زیادی از موها از فاز آناژن (در حال رشد) وارد فاز تلوژن (استراحت) شوند . این موها حدود سه ماه بعد می‌ریزند. در شرایط عادی به طور متوسط 100 تار مو در هر روز می‌ریزد.

ممکن است ریزش موی تلوژن توسط بیماری‌های شدید، عفونت، جراحی، رژیم‌های غذایی سخت، استرس روانی، زایمان، اختلالات تیروئید، کمبود آهن، کم خونی یا داروها سریع گردد. پر کاری و کم کاری تیروئید می‌تواند باعث ریزش موی تلوژن شود که معمولا زمانی که وضعیت تیروئید اصالح شده است (به جزء در کم کاری تیروئید به مدت طولانی) قابل برگشت است.
داروهایی که باعث ریزش موی تلوژن می‌گردند شامل عوامل ضدتیروئید، هورمون‌ها، داروهای ضدتشنج، داروهای ضدانعقاد،
مسدودکننده‌های رسپتورهای بتا، مهارکننده‌های آنزیم تبدیل کننده‌ی آنژیوتانسین و لیتیوم هستند. بیماران مبتلا به ریزش موی تلوژن معمولا با افزایش تعداد موها در برس موی سر خود و یا حمام و گاهی اوقات نازک شدن مو در پوست سر، زیر بغل و مناطق ناحیه تناسلی مواجه می‌شوند. در معاینه، ریزش موی کلی با آزمون کشش مثبت مو وجود دارد.

آزمون کشش مو توسط چنگ زدن حدود 40 تا 60 تار مو بین انگشت شست و سبابه و با استفاده از کشش ثابت ( کمی کشش پوست سر ) همانطور که انگشتان دستتان در طول مو سر می‌خورد، انجام می‌شود. به طور کلی، تنها چند تار مو در فاز تلوژن را می‌توان در این روش جدا کرد. کم‌تر از 10 درصد نرمال در نظر گرفته می‌شود، در حالی که بیش‌تر از این مقدار نشان دهنده یک فرایند پاتولوژیک است. درمان ریزش موی تلوژن در درجه اول شامل حذف عوامل اساسی تنش زا یا اصلاح شرایط تسریع کننده است.

ریزش موی آناژن :

از دست دادن ناگهانی 80 تا 90 درصد از موهای بدن، زمانی که فاز آناژن (در حال رشد) متوقف شود، است. عموما علت اصلی آن دارو هستند.

الگوی زنانه ریزش مو:

تا 50 درصد از زنان الگوی زنانه ریزش مو را در طول عمر خود تجربه خواهند کرد. بررسی اختلالت هورمونی، کمبود آهن، بیماری تیروئید و سفلیس (علت نادر) باید در نظر گرفته شود. مینوکسیدیل 2 % تنها درمان پذیرفته شده توسط سازمان غذا و دارو آمریکا برای درمان الگوی زنانه ریزش مو در افراد بالاتر از 18 سال است.

ممکن است حالت هایپر آندروژنیسم موفقیت درمان با مینوکسیدیل را محدود سازد و در این زنان 100 تا 200 میلی‌گرم در روز اسپیر نوالکتون ممکن است سرعت ریزش مو را آهسته کند. زنان با شواهدی از حالت هایپر آندروژنیسم می‌توانند از قرص‌های ضدبارداری ترکیبی حاوی پروژسترون های ضداندروژنی مانند دروسپیرنون بهره‌مند شوند و فیناستراید در زنان یائسه مبتلا به الگوی زنانه ریزش مو بی‌اثر است.

الگوی مردانه ریزش مو :

الگوی ریزش موی مردانه تا 50 % از تمام مردان سفید پوست بالای 50 سال را تحت تاثیر قرار می‌دهد‌. اگرچه برای زندگی تهدید کننده نیست، اما با اثرات روانی منفی از جمله اعتماد به نفس پایین، افسردگی و نارضایتی به همراه دارد. دی‌هیدروتستوسترون، اندروژن مشتق شده از تستوسترون، نقش کلیدی در الگوی ریزش موی مردانه بازی می‌کند و مردان با سطوح پایین DHT ریزش موی کم‌تری دارند.

مینوکسیدیل موضعی و فیناستراید خوراکی تنها درمان‌هایی هستند که توسط FDA برای الگوی ریزش موی مردانه در افراد بالاتر از 18 سال مورد تایید می‌باشد.

سخن آخر

مراحل رشد مو تا ریزش، یکی از مواردی است که بسیاری کنجکاوند در مورد آن اطلاعات کسب کنند. در این مقاله به چرخه رشد مو پرداختیم. همچنین ذکر کردیم که می‌تواند دچار تغییراتی شود در اثر عواملی چون تغییرات هورمونی تغذیه و غیره. امیدواریم مطالب ارائه شده، مفید باشد.

سوالات متداول

1. برای کمک به رشد موها چکار کنیم؟
   تغذیه مناسب، دوری از عوامل استرس زا، ماساژ پوست سر برای خون‌رسانی بهتر، خواب کافی، می‌توانند باعث رشد بهتر موها شوند.
2. کدام مرحله از چرخه رشد مو، طولانی‌تر است؟
   مرحله آناژن نسبت به بقیه مراحل سیکل رشد مو، طولانی‌تر است.
3. رشد مو چقدر است؟
   به طور کلی، رشد مو در ماه حداکثر حدود 1.5 سانتی متر است.