آشنایی با اعمال پوست (ضمائم پوستی)

در این مقاله از سری مقالات حوزه سلامت پوست و مو، می خواهیم درباره ضمائم پوستی به بررسی بپردازیم، با ما همراه باشید.

ضمائم پوست

ضمائم پوست به چهار قسم زیر می باشد:

غدد چربی (سباسه):

غدد سباسه به جز در نواحی کف دست و پا در پوست سایر مناطق بدن وجود دارد و تحت تاثیر هورمون ها فعالیت می کنند. میزان تولید سبوم در ارتباط مستقیم با هورمون های اندروژنیک است. غدد سباسه در درم مجاور مجرای مو قرار دارد و مجرای ترشحی آن به داخل منفذ مو باز می شود. این غدد مسئول ترشح سبوم (یک ماده چرب) می باشد سبوم حاوی کلسترول استریفیه، فسفولیپید و اسید های چرب است و مانند یک نرم کننده طبیعی برای پوست عمل می کند بعلاوه پوست را با لایه ای از چربی می پوشاند و از هدر رفتن آب پوست جلوگیری می کند و سبوم مانند مانعی در برابر مواد خارجی عمل میکند. در نواحی پیشانی، چانه و بینی، ناحیه کمر و نواحی تناسلی بزرگتر و متراکم اند. (700 عدد در هر سانتی متر مربع، در سایر نقاط 400 عدد در هر سانتی متر مربع تراکم دارند که با بلوغ جنسی افزایش ترشح دارند.) تخلیه سبوم توسط انقباض عضله راست کننده مو می باشد.

واحد پیلو سباسه به مجموعه فولیکول مو، عضله راست کننده مو غدد سباسه اطلاق میشود.

نکته:

در چهار نقطه بین غدد سباسه وجود دارد ولی مو وجود ندارد

• پلک ها (ميبومین)
• مخاط دهان
• آرئولار پستان (مونتگومری)
• ژنیتال آقایان (تایسون)

غدد عرق (آکرین):

بین دو تا سه میلیون غده عرق در ناحیه رتیکولر در وجود دارند. توزیع آن در سطح بدن یکسان نیست و در صورت و کف دست و پا تراکم بیشتری دارند و در لب و بستر ناخن غدد عروق وجود ندارد. به شکل کلافی هستند که منفذ آن ها مستقیما توسط مجرایی به پوست باز می شود.
عرق حاوی کلر، پتاسیم، سدیم، اوره و بیکربنات است. ترشح عرق توسط پایانه های عصبی پاراسمپاتیک کنترل می شود. PH عرق حدود 5-4.5 می باشد. عرق در نواحی مثل زیر بغل و ناحیه تناسلی با تجزیه توسط باکتری ها ایجاد بوی خاصی می کنند و بدن در پاسخ به گرما و استرس عرق تولید می کند و با تبخیر عرق از سطح پوست به خنک شدن بدن می کند. غدد عرق با ترشح خود در دفع سموم و تنظیم درجه حرارت بدن و الكترولیت ها دخالت دارند.

غدد آپوکرین

غدد آپوکرین از غدد آكرین بزرگتر و پیچیده تر است و اکثرا در نواحی زیر وجود دارد:

زیربغل، نواحی تناسلی، اطراف نوک پستان ها، پلک ها ، گوش (ear).

این غدد از بدو تولد وجود دارند ولی بعد از بلوغ رشد کرده و آغاز به ترشح می کنند. در گوش به تولید wax و در پلک چشم (eyelid) به تولید عرق کمک می کنند. در پستانداران (به جز انسان)، این غدد تولید بویی می کند که در جاذبه جنسی نقش دارد. ترشحات غلیظ با قوام شیری دارند. ترشحات این غدد به مجرای مو می ریزند و توسط اعصاب سمپاتیک کنترل می شوند. تجزیه این ترشحات توسط میکروب های کانال مو باعث بوی بد بدن می شود.

ضخامت پوست

ضخامت پوست بین ۱ تا ۴ میلی متر است، ضخامت پوست و هریک از لایه های آن در نواحی مختلف بدن متفاوت است اپیدرم معمولا نازک است بخصوص در پلک، (کمترین ضخامت ۰/۱ میلی متر و در کف دست و پا بیشترین ضخامت 1 میلیمتر را دارد) و ضخامت درم حدود بیست برابر اپیدرم است. ضخامت هیپودرم در نواحی مختلف متفاوت است، ضخامت هیپودرم در صورت کمتر و در شکم و ران بیشتر است.

آشنایی با اعمال پوست 

1. محافظت از بدن در برابر عوامل شیمیایی، فیزیکی و محیطی (آسیب های مکانیکی سموم شیمیایی، اشعه ماوراء بنفش، عوامل عفونت زا) لایه شاخی میتواند آسیب های ناشی از تغییر PH را در دامنه نسبتا وسیعی تحمل کند.
2. تنظیم درجه حرارت بدن، تنظیم و نگهداری مایعات بدن و الکترولیت ها:
   – طريق تعریق، پروسه های مذکور انجام میشود
   – سه شاخی از طریق ممانعت در برابر دفع آب و تبخیر آن، به حفظ حرارت بدن کمک می کند. تأثیر پوست در حفظ آب بویژه در بیماران با پوست آسیب دیده (سوختگی های وسیع) مشخص می شود.
   – چربی زیر جلدی به مثابه عایق حرارتی عمل می کند و اثر ضربه گیری نیز دارد.
   – مواجه طولانی مدت با سرما سبب بروز انقباض عروق و کاهش جریان خون و آنوکسی در بافت ها از جمله در پوست می شود دست به رنگ سفید و در موارد سرمای شدید آبی یا کبود رنگ می شود. تأثیر آن معادل آسیب ناشی از سوختگی است.
3. تولید ویتامین D: ویتامین D برای تنظیم میزان کلسیم در بدن و تشکیل و رشد استخوان ها مورد نیاز است
4. ترمیم زخم با قدرت انقباض: آسیب تمام ضخامت پوست در صورتی ترمیم خواهد شد که ناحیه آسیب دیده تمیز و مرطوب نگه داشته شود و عاری از عفونت باشد (با استفاده از پماد آنتی بیوتیک موضعی و پانسمان).
   – پانسمان نقش پوست را بازی می کند، تا وقتی که سلول های پوست به اندازه کافی به محل آسیب مهاجرت کنند.
   عمق آسیب، زمان تشکیل مجدد اپیدرم را معلوم می کند.
5. انتقال حس ها: حس لمس، درد و حرارت توسط گیرنده های اعصاب لایه درم دریافت و انتقال می یابد. انعکاس تمام حساسیت های بدن با ترشح مواد هیستامینی و ایجاد واکنش های آلرژیک در سطح پوست.

نقش پوست در جذب مواد

موادی که توسط پوست جذب می گردند:

1.  آب: توسط درم پوست جذب نمی شود و باعث تورم سلولی در سطح اپیدرم پوست به خصوص نواحی کف دست و پا می شود.
2. گازها: جذب گازها به فشار، درجه حرارت، درجه حلالیت آنها در چربی و لیپوئید ها بستگی دارد.
   اکسیژن قابلیت جذب از طریق پوست را دارد. دی اکسید کربن هم قابلیت جذب و هم قابلیت دفع دارد.
3. ویتامین های محلول در چربی به راحتی جذب می شوند (E,K,D,A) و مقداری از ویتامین های محلول در آب مانند B نیز از پوست عبور می کند.
4. روغن ها: روغن های حیوانی و گیاهی جذب می شوند ولی مواد معدنی مانند وازلین یا پارافین جذب نمی گردند.
5. اسانس های گیاهی: به خوبی در پوست نفوذ می کنند.
6. حلال های ارگانیک (اتر، الکل، استن و کلروفرم) به خوبی از پوست عبور می کند.

نکته: راه های جذب مواد از پوست منافذ پوست (خروجی مجاری عرق و سباسه) می باشد.

موانع جذب پوستی:

1. لایه شاخی
2. گرد و خاک و آلودگی محیط
3. چربی پوست
4. PH اسیدی هر سد الكترومانیتیک بدن ناشی از بار الکتریکی

عوامل ایجاد رنگ پوست

رنگ پوست به عوامل زیادی بستگی دارد که مهمترین آنها عبارتند از:

1. سطح ملانین پوست: مقدار ملانین تولید شده به عوامل مختلفی بستگی دارد :
   a. نژاد
   b. عوامل وراثتی
   c. عوامل هورمونی
   d: میزان قرار گرفتن در معرض خورشید
2. رنگدانه هایی که رنگ پوست را تغییر می دهند:

کاروتن: پیش ساز ویتامین A است، از طریق غذا (هویج و پرتقال) به بدن می رسد و سبب رنگ زرد پوست می شود. در چربی زیر جلدی مناطق شديدا کراتينيزه نظیر کف دست و پاها وجود دارد. در صورت مصرف زیاد بتاکارون رنگ پوست به زرد مایل به نارنجی تغییر می کند که اگر با آفتاب گرفتگی همراه باشد میزان برنز شدن را تقویت می کند. این ماده به شکل قرص در برخی کشورها عرضه می گردد

هموگلوبین: رنگدانه موجود در گلبول های قرمز خون، رنگ پریدگی ناشی از کمبود آن به بهترین نحو در مناطقی که لایه شاخی اپیدرم نازکتر است و پراکندگی نوری کمتری را به وجود  می آورد قابل مشاهده میباشد. در افراد تیره پوست کف دست ها و پاها نیز ممکن است در این مورد کمک کننده باشند.

دزاکسی هموگلوبین؛ هموگلوبینی که اکسیژن خود را به بافت ها تحویل می دهند به رنگدانه تیره تر و تا حدودی آبی تر تبدیل می شود. افزایش غلظت دزاکسی هموگلوبین در عروق خونی پوست رنگ آبی یا سیانوز را ایجاد می کند

بیلی روبین: رنگدانه موجود در صفرا

3. ضخامت پوست و میزان چربی زیر پوست

4. عروق خونی پوست و میزان اکسیژن خون: با افزایش تراکم و میزان انبساط عروق، پوست فرد قرمز به نظر می رسد.میزان پایین اکسیژن خون سبب رنگ آبی پوست می شود.

شاخص

رنگ پوست (Fitzpatrick Skin Type): فونوتیپ های پوست به شش دسته اصلی طبقه بندی می شوند:

• تیپ پوستی یک: رنگ پوست سفید عاجی (Ivory)، با موی قرمز یا بلوند روشن و رنگ چشم آبی روشن، طوسی روشن یا سبز روشن

واکنش در مقابل نور به شکل سوختگی شدید، کک و مک و پوسته ریزی و پیلینگ خواهد بود. این افراد هرگز برنزه نخواهند شد. این پوست معمولا حساس بوده و مستعد سرطان و آسیب های پوستی مانند پیری پوست هستند. توصیه میشود این افراد ضد آفتاب هایی با SPF حداقل ۳۰ روزانه به طور مکرر استفاده نمایند اگر به مدت بیش از ۳۰ دقیقه در معرض آفتاب قرار بگیرید شما دچار افتاب سوختگی شدید می شوند.

• تیپ پوستی دو: رنگ پوست بور یا رنگ پریده با چشمانی به رنگ آبی، طوسی یا سبز و موهای بلوند می باشند. واکنش ها در مقابل نور آفتاب به صورت قرمزی پوست کک و مک آفتاب سوختگی و پوسته ریزی خواهد بود و به ندرت تکرار قرار گرفتن در معرض آفتاب، کمی برنزه خواهند شد.
• تیپ پوستی سه: در این گروه طیف وسیعی از رنگ پوست قرار می گیرد پوست به رنگ روشن تا نسبتا تیره (بژ با توناژ طلایی)، رنگ چشم عسلی یا قهوه ای روشن، موهایی به رنگ بلوند تیره یا قهوه ای روشن، واکنش در مقابل نور آفتاب می تواند به شکل کک و مک، گاها سوختگی (اگر به مدت طولانی در معرض آفتاب بماند ) و بعضا برنزه شدن باشد. با قرار گرفتن در معرض آفتاب بمدت ۳۰ دقیقه این افراد برنزه می شوند و درجه برنزه شدن متفاوت است.
• تیپ پوستی چهار: پوست قهوه ای روشن یا زیتونی با چشم و موهای قهوه ای تیره. در معرض آفتاب اغلب برنزه شده و به ندرت سوختگی یا کک و مک گزارش شده است. بعد از ۳۰ دقیقه در معرض آفتاب قرار گرفتن حالت برنزه يکنواخت در پوست رخ می دهد. معمولا افتاب سوختگی در این مدت زمان رخ نخواهد داد
• تیپ پوستی ۵ (هندیها و جنوب ایران): چشم، پوست و مو به رنگ قهوه ای تیره یا سیاه میباشد. در معرض آفتاب همواره برنزه می شوند و به ندرت دچار کک و مک شده و هرگز آفتاب سوخته نمی شوند
• تیپ پوستی ۶( افراد با اصلیت آفریقایی): رنگ پوست و مو سیاه و چشمان سیاه – قهوه ای دارند. هرگز دچار کک ومک نشده و در معرض آفتاب همیشه برنزه تیره خواهند شد. در این افراد سرطان پوست و با آفتاب سوختگی شایع نمی باشد. استفاده از ضد آفتاب با SPF ۱۵ یا بالاتر در ساعات پیک آفتاب توصیه می شود. این افراد مستعد کلویید هستند زیرا پوست های تیره بستر مناسبی برای کلاژن می باشد. در نتیجه در این افراد فیبروبلاست ها فعال تر بوده و ریسک تشکیل کلویید و اسکارهای هایپرتروفیک بیشتر هست.

دسته بندی فوق بیانگر اهمیت مشاوره و نقش پزشک حاذق در کلیه مراحل زیبایی می باشد. برنزه کردن پوست هر چند برای طیف وسيع سنی و انواع تیپ های پوستی هیجان انگیز به نظر می رسد، در صورت عدم استفاده از محصولات مناسب و مراقبت های قبل و بعد هم چنین عدم توجه به نوع تیپ پوستی می تواند منجر به نتایج ناخوشایندی برای افراد گردد.

آشنایی با Potential hydrogen) PH) و فلور طبیعی پوست

PH پوست در بخش بزرگی از بدن بین 6.8-5 متغیر است. PH پوست نرمال حدود 4.5 تا 5.5 می باشد. (PH بین 0 تا 7 اسیدی است.)

PH به سن، جنس، نقاط بدن و بیماری وابسته است و تغییر می کند. با افزایش سن PH کمی بالاتر می رود. در پوست نوزاد اسیدیته نزدیک به ۷ و در بزرگسال بین ۴/۵ تا ۶/۷ میباشد. اسیدیته پوست انسان به دلیل ترکیب عرق با سبوم پوست می باشد که ایجاد اسید مانیتول (acid mantel) می کند.

فلور طبیعی پوست:

پوست محل زندگی انواع مختلفی از گونه های مخمری و باکتریایی است. این گونه ها مدت کوتاهی پس از تولد روی پوست مستقر و کولونیزه می شوند و جمعیت آنها در حد نسبتا ثابتی باقی مانده و مانع استقرار باکتری های مضر روی پوست می شوند.

میکروب هایی که به طور طبیعی در محیط پوست بدن وجود دارند با استفاده از چربی ها و عروق در ایجاد PH اسیدی پوست دخیل اند. عمده فعالیت تهاجمی میکروب ها در محیز قلیایی رخ می دهد. آنتی بیوتیک ها سبب ایجاد تغییراتی در جمعیت فلور طبیعی پوست می شود و ممکن است توانایی فلور بی ضرر پوست را در رقابت با گونه های مهاجم و مقاوم در برابر انتی بیوتیک (مانند کاندیدیار) مختل نماید.

عوامل موثر بر PH

1. عوامل داخلی: ترشحات غدد چربی و عرق، نژاد، سن، بیماری و غیره
2. عوامل خارجی: شوینده ها، صابون ها و فراورده های آرایشی.

نکته: در اگزما و سوختگی بهتر است PH را اسیدی کنیم.